Aires da miña Terra: Cultura

Sobre castros en As Pontes

Sat, 16 Dec 2006 16:08:03 GMT

Os Castros de As Pontes

O Alto Eume foi sen dúbida un lugar funerario importante para as culturas precélticas asentadas na bisbarra. A chegada dos pobos centroeuropeos, con distintas culturas e costumes agrícolas e gandeiros, cambiou o destino do val conferindo importancia ou demarcación e defensa. Xurden entón os castros.

Nove foron ao meu xuizo os castros de As Pontes, catro desapareceron xa a consecuencia da actividade mineira, un farao este verán polo mesmo motivo, outros tres atópanse seriamente afectados como consecuencia das labouras agrícolas. E un, o de Seoane, vincula o seu futuro aos plans da escombreira da mina.

Un dos castros desaparecidos, malia que non o primeiro, foi o de CASTRO DA UZ cuia destrucción se produciuse no ano 1986.

Atopábase ao norte de As Pontes a uns 3.500 metros do casco urbán. O monte denominado do Castro tiña unha cota de 520 metros e o recinto amurallado coñecido atopábase a 407 metros sobre a vertente sur do mentado monte.

Os lugares directamente vinculados a este castro foron os de Reboredo, Grou, Veiga, Seara, Castro da Uz, Cartillida, Meidelo e Vilar.

Controlaba polo sur e oeste o val do río Almigonde e polo norte o camiño antigo, callado de mámoas, dende Somozas tendo ademáis relación visual co castro de Espiñaredo a 3.500 metros e co de Seoane a 7.000 metros.

O recinto, situado a media ladeira, defendíase co desnivel e dous regatos polo sur, este e oeste e por dúas murallas e dúas foxas polo norte onde tiña a entrada.

As murallas, en pedra e terra, tiñan unha altura duns tres metros e as foxas unos seis metros de profundidade. É posíbel que sobre as murallas existisen tamén empalizadas que aumentasen a eficacia defensiva do recinto fortificado. A uns douscentos metros do castro atopábase o lugar denominado Pozo do Ouro cuns cinco metros de diámetro cavado en vertical.

Dentro do recinto atopábanse claros indicios da existenza dun forno.

No derradeiro dos seus anos de vida atópase sen dúbida hoxe, ao borde mesmo da conca mineira e parcialmente excavado pola Xunta e Endesa, o CASTRO DE ESPIÑAREDO a 3.500 metros do Castro da Uz e idéntica distancia do de Seoane, emprazado a media ladeira, xunto ao lugar onde até o pasado ano estivo a igrexa e continúa o cemiterio, dominando o que foi val, hoxe escombreria, do Almigonde e relacionado visualmente cos castros de Portorroibo, Rugoso, Seoane e Castro da Uz.

A súa cota é de 423 metros e tivo unha pequeña muralla de terra e pedra da que aínda fican restos.

Ademáis do xa mentado control visual do val, como o de Castro da Uz, puido controlá-la chegada Castro de Espiñaredo dende o mar a través de Somozas.

En posición dominante como ningún, malia que hoxe minguada pola medrante presenza da escombreira, pervive aínda o castro de SEOANE no monte do mesmo nome COTO DO CASTRO de 492 metros de altitude. Ao pe do monte existe un pequeno lugar nomeado tamén Castro e na vertente este do Forgoselo a uns 1.200 metros érguese outro montículo coa nomeazón Pico do Castro.

Este castro ten relación visual cos de Espiñaredo, Castro da Uz, Portorroibo e Figoso controlando tanto o val polo este como a conca del río Cando polo oeste deica a ría de Ferrol.

Xa case no val sobre un montículo a 426 metros de altitude denominado MEDOÑA DE FIGOSO atopábase o CASTRO DE FIGOSO hoxe desaparecido dentro da conca mineira xunto co lugar do mesmo nome. Nas súas proximidades atopábanse tamén os lugares de Sumeiro, Carboeiro, Vidueda e Almigonde e tiña relación visual cos castros de Seoane (a 3.000 metros), Espiñaredo (a 2.000 metros), Portorroibo (a 3.400 metros) e Castro da Uz (a 4.500 metros). Tivo, ao parecer, unha única muralla.

No val tamén e defendido por unha muralla ao este, río e lagoa ao oeste e norte e conexionado visualmente cos de Castro da Uz, Seoane, Figoso e As Pontes, estivo tamén o CASTRO DE PORTORROIBO fortificación da que fican tan só escasas testemuñas verbais.

Ao meu xuizo houbo tamén un castro en As Pontes entre a desembocadura do río Chamoselo e o río Eume onde posteriormente se establecería un asentamento baixo a dominación romana e finalmente García Rodríguez construiría o seu castelo.

Excavacións arqueolóxicas no seu día aclararán estas cuestións, o certo é que na zona é frecuente o achádego de tellas romanas e utensilios diversos durante a execución de cualquera movemento de terras.

A 459 metros de altitude, cun diámetro duns 50 metros, unha muralla de pedra e terra, a 3.500 metros do castro de Bermui e idéntica lonxitude de As Pontes atópase, parcialmente afectado pola construcción dunha vivienda unifamiliar, o CASTRO DE RIBADEUME vinculado aos lugares de Castro, Cotillón, Carreira, Corredoira e Ribadeume e conexionado visualmente con tódolos anteriores.

Lindante coa igrexa e cemiterio, cunha muralla parcialmente derruida trá-lla concentración parcelaria, a 3.500 metros do de Ribadeume e cunha cota de 446 metros de altitude mantense aínda o CASTRO DE BERMUI cuxa relación visual só puido establecerse no caso de As Pontes e en cuio interior se atoparon alguns restos da época romana (pedra de muíño). Lugares vinculados a este castro puideran ser Bermui, Mariñao, Sobrevila, Sesulfe e Campoverde.

Y ya por último, en un singular promontorio, cuajado en sus laderas de robles y abedules, a 375 metros de altitud, defendido por los ríos Vilar y Rebardille, con un pequeño lugar, denominado Castro, a sus pies y conexionado con los lugares de Vilar, Viso, Murazoso y Faeira, se encuentra el CASTRO DE REBARDILLE o Coto do Castro. No tiene relación visual con ninguno de los anteriores y quizás sea el más bonito.

E estos son, foron, ou puideron sé-los nosos castros, unha parte do noso patrimonio arqueolóxico que desaparece, nos últimos años aceleradamente, entre o descoñecemento e o silenzo.

Este foi un artigo escrito polo ex-alcalde de As Pontes no 1991.

Moitos aínda están por escavar, a meirande parte deles foron destruídos por actividade mineira e gandeira. Agora o pobo de As Pontes está en loita por defender un circulo lítico da destrución por mor dunha autovía. Son pasado e futuro incompatíbeis?

Nós

Wed, 06 Dec 2006 21:13:02 GMT

Álbum Nós

Este álbum de dibuxos foi composto antr´os anos dezaseis e dezaoito, cando Galiza s´esperguizaba d´un longo sono. Con este medio cento de dibuxos intentei desacougar a todol-os licenciados da Universidade (amas de cría do caciquismo), a todol-os homes que vivían do favor oficial... As intencións eran nobles e o pesimismo aparente. Certo que a tristura d´estes dibuxos queima com´a raxeira do sol que pasa por unha lupa; mais eu non quixen cantal-a ledicia das nosas festas, nin a fartura dos casamentos, sinón as tremendas angurias do decotío labrego e mariñeiro. Algúns espíritos sensibles que choran co-a melanconía dos tangos e dos fados, atoparon desmedida esta door das miñas estampas; outros espíritos inertes ollaron pouco patriotismo no afán de ser verdadeiro. Con todo, eu sigo coidando que o pesimismo pode ser libertador cando desperta carraxes e cobizas d´unha vida máis limpa. Cicáis hoxe atácase as nosas mágoas c´un humor menos acedo; mais ninguén pode negarme que as vellas inxusticias siguen en pé: velahi porqué me arrisco a publicar esta obra. Ela foi amostrada en todal-as cibdades e vilas de Galiza e sirven de pretesto para "conferencias" que influiron no actual rexurdimento da galeguidade. E co-as chatas que ten eu gárdolle lei e quero espoñela de novo ô xuicio de todos.

Castelao

Galiza, 1931.

Castelao vive!

Wed, 06 Dec 2006 19:48:32 GMT

Aparece un feixe de cartas inéditas de Castelao

Unha carta inédita dirixida a Rodolfo Prada fixo onte posíbel escoitar de novo a Afonso Daniel Rodríguez Castelao 56 anos despois do seu pasamento. Que mellor ocasión pra lembrá-lo seu compromiso co nacionalismo que o 75 cabodano da fundación do Partido Galeguista na mesma cidade que, como onte lembrou Xusto Beramendi, viu nacer un partido que supuxo o segundo movemento decisivo no nacionalismo galego.

"Meu querido irmán: recibín a súa carta. Non lle nego que me causou unha gran preocupación. Ese irmán que se queixa dende Portugal non di verdade, nin está convencido da nosa misión histórica, quero dicir, da misión que nos cadrou realizar aos galeguistas nesta guerra e nesta revolución."

A misiva, que forma parte dun feixe de cartas aínda sen publicar de Castelao, -a meirande parte delas dirixidas ao seu irmán Rodolfo Prada, que pasará con el as súas derradeiras horas de vida- amosa a súa preocupación pola represión. A carta (que non ten data) podería terse escrito entre xullo do 36 e xullo do 37. "¿En qué puido perxudicar o meu discurso á sorte dos que aínda vivían?", pregúntase Castelao, a quen se lle recrimina por provocar cos seus discursos na radio. Castelao faise eco deste drama moral: "... Resulta inocente, por non dicir outra cousa, o crer que uns discursos meus poidan servir de explicación aos crimes que se cometen na nosa Terra [...] ¿Qué podemos facer? Traballar canto poidamos polo triunfo dos nosos ideaes [...] traballen craramente pol-o triunfo da República democrática". Lograr que o Estatuto do 36 fose ratificado polas Cortes era a súa batalla daquela.

Rexurde o galego nas Portelas

Mon, 27 Nov 2006 18:36:53 GMT

O galego rexurde na bisbarra zamorana das Portelas

A asociación Xente Nova das Portelas e a área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo celebran esta fin de semana as primeiras xornadas de lingua e cultura galegas en Lubián, un dos concellos galegofalantes da bisbarra das Portelas, na provincia de Zamora. A iniciativa naceu pola necesidade de promover a introdución do galego no ensino na comarca, como xa acontece noutras zonas galegofalantes de fóra de Galiza, coma o Bierzo, para cumprir, dese xeito, coa Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias.

O variado e intenso programa de actividades abrirase o venres ás catro e media da tarde cun campionato intergalaico de birlos entre Os Lobos de Lubián e Os do Valo de Manselle. Unha hora despois celebrarase o acto inaugural nas Escolas Vellas, coa presenza dos alcaldes de Lubián, Hermisende, Porto e Pías e mais do director da área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo, Xosé-Henrique Costas. A primeira xornada completarase con dúas conferencias, sobre o castro da Muradella e o Cortello dos Lobos, e a actuación dun contacontos.

As xornadas rematarán o sábado 2, que se abrirá cunha conferencia sobre a memoria histórica nas Portelas, ás dez da mañá. Despois, presentarase o libro Horizontes de libertad, de Bernardo de Diego, e renderáselle homenaxe a Manuel Fábregas. Ao mediodía, participarán nunha mesa redonda sobre a situación do galego na sociedade e nas escolas das Portelas a secretaria xeral de Política Lingüística, Marisol López; o inspector xefe de Educación en Zamora, Pedro Marín Lago; a profesora de galego en Ponferrada Carme López; o secretario da asociación Xente Nova, Felipe Lubián; a directora do colexio Tuela-Bibei de Lubián, e mais o xefe do departamento de Lingua do IES de Pobra de Seabra. Xosé-Henrique Costas intervirá como moderador. Pola tarde, haberá visitas guiadas ao castro da Muradella e mais ao Cortello dos Lobos. As xornadas clausuraranse ás sete.

O prazo de inscrición está aberto até o mércores 29 na área de Normalización Lingüística da universidade viguesa, enviando un correo electrónico a anl@uvigo.es ou chamando ao teléfono 986-813574. Tamén se agarda na zona a visita do director Rubén Pardiñas, que está a preparar unha serie de documentais sobre o galego exterior, que levarán o título de Fronteiras.

Unión Galiza-Paíssos Cataláns

Mon, 27 Nov 2006 18:29:28 GMT

Iniciativa en Santiago para a organización de actividades relacionadas cos Países Cataláns

Es dos Países Cataláns e vives en Galiza?
Es da Galiza e viviches nos Países Cataláns?
Es da Galiza e queres coñecer os Países Cataláns aínda que nunca viviches alí?
Non es nin da Galiza nin dos Países Cataláns, vives na Galiza, e interésanche os Países Cataláns?

Un grupo de persoas que respondemos afirmativamente a algunha destas preguntas queremos organizar un encontro para coñecernos, falar un pouco e ver se podemos tirar algunha idea engaiolante. Non se trata de constituírmonos en ningunha asociación (ves per què no...), nin de facer pa-amb-tomàquets mensuais (com que no?), senón máis ben de unir forzas, inquedanzas e recursos, cadaquén o que teña ou queira, para ver se podemos facer en Galiza algunha cousa semellante ao que xa hai ben tempo que se fai nos Países Cataláns, onde é habitual atopar na axenda cultural actos relacionados coa lingua e mais coa cultura galegas.

Non partimos de ningunha proposta concreta, nin dun grupo de xente determinado. Só queremos ver qué se nos ocorre e qué posibilidades temos de levalo a bo porto.

Ímonos encontrar no local social da Gentalha do Pichel, en Santiago de Compostela (Rúa Santa Clara 21), o sábado 2 de decembro ás 20 h.

Galiza, o noso país

Sun, 26 Nov 2006 14:23:44 GMT

Villares considera que Galiza é "a autonomía onde é máis forte o sentimento de país"

O presidente do Consello dá Cultura Galega (CCG), Ramón Villares, considera que a identidade galega e o sentimento de país é máis forte en Galiza que en calquera outra autonomía, aínda que precisou que é menor a súa expresión política.

"Nós, como sentimento de país, temos unha identidade moito máis forte que a catalá e, probablemente, que a basca, o que sucede é que a expresión política é menor", dixo Ramón Villares en declaracións a Axénciaa EFE.

Con estas declaracións, o presidente do CCG precisou a suxestión que realizou no Parlamento de Galiza no senso de que o preámbulo do novo Estatuto de Autonomía podería reflectir o termo Nazón de Breogán.

Villares subliñou que o importante a destacar é que Galiza "ten un sentimento nacional no que ten moito máis peso o ámbito de país que o de conciencia política, e dalgún modo iso hai que expresalo. E non ocorre o mesmo en Andalucía, Cataluña ou o País Vasco, o que non quere dicir que sexa menos ou máis", dixo.

O ex reitor da Universidade de Santiago de Compostela sinalou que a referencia ao termo Nazón de Breogán "fíxena como unha ilustración e non como unha definición", e indicou que, sen querer entrar no debate político, "esta fórmula é unha das posibles".

"Ao final, o que importa é o artigo 1 do Estatuto, no preámbulo estase discutindo de cousas secundarias. En todo caso Nazón de Breogán é unha frase do himno galego que pode axudar, é unha descrición do problema, pero non é a definición de Galiza", sinalou.

En relación ao rango estatutario do Consello dá Cultura Galega, o seu presidente indicou que "todo o que sexa referenciar simbólicamente o CCG é a favor da propia dignidade de Galiza como unha Nación-Cultura".

"Nese sentido, creo que está ben considerado (no actual Estatuto de Autonomía) e que debe seguir sendo ben considerado; e faremos os esforzos necesarios para que así sexa", subliñou.

Transcorridos xa uns meses dende que asumiu a presidencia do Consello da Cultura Galega, Ramón Villares opinou que "a institución atópase nun bo momento, porque é pequena e porque está integrada por membros que veñen doutras institucións e con traballadores que son uns técnicos moi ben formados".

"A miña valoración da institución acrecentouse logo de estar na presidencia, pero tamén creo que hai que executar algúns cambios, como dotala de máis musculatura interna, de xestión, e tamén intentar reafirmar a nosa condición de institución asesora".

Ao suxerirlle a proliferación de institucións de rango académico e cultural en Galiza, o presidente do CCG considerou positivo que existan institucións, iso, dixo, "significa que hai forza humana, recursos e certo financiamento".

A xuízo de Villares, sen institucións a Cultura non pode sobrevivir, "porque a institución é a decantación de moitas iniciativas individuais que acaban tendo un código, un protocolo de actuación; sen regras non se funciona", dixo.

"As institucións contribúen a dignificar a Cultura, a darlle visibilidade e, en parte, a recuperala e a referenciarla", concluíu.

Centenario da RAG

Sat, 18 Nov 2006 21:53:48 GMT

A Real Academia Galega: Cen anos facendo patria coas letras
A entidade celebra o seu centenario cunha mostra que percorre na Fundación Caixa Galicia os pasos da toma de conciencia nacionalista no mundo da cultura galega

¿Qué teñen en común o Cancioneiro da Ajuda e un paquete de cigarros Celtas? A simple vista nada en absoluto. Pero o certo é que estes dous obxectos comparten protagonismo na exposición Galiza, a forza da palabra, coa que a Real Academia Galega celebra por todo o alto o seu centenario. A festa de aniversario é, neste caso, un orixinal percorrido instalado na sede coruñesa da Fundación Caixa Galicia, que leva ao público nunha documentada viaxe polos feitos literarios e culturais que conformaron, nestes últimos cen anos, o nacionalismo galego.

Como ben explica Xosé Luís Axeitos, académico, bibliotecario e arquiveiro da entidade, "a mostra, mais alá de lembrá-lo feito fundacional en si, pretende deixar ver ao pobo como fomos tomando conciencia do que somos ao longo do tempo".

E esta é unha viaxe chea de sorpresas. O percorrido parte, para comezar, dende unha destacada maqueta do monumento aos mártires de Carral. A elección desta icona, como explica Axeitos, non foi casual. "É un principio simbólico -conta- porque este monumento foi unha constante reivindicación intelectual de Galiza. Ao final logrouse, a fináis de século, con Lugrís á cabeza na Liga Galega na Cruña. Fíxose por subscrición popular, e, de feito, o caderniño está exposto co que achegou cada un".

O comezo da mostra é, pois, un fito histórico. Era o intre no que comezaban os procesos historiográficos e provincialismo, rexionalismo, e os nacionalismos europeos. É, como dita o académico, "o momento da revolución liberal por excelencia que se viviu en Galiza".

Pero non só a maqueta lembra e fai homenaxe ao suceso dos mártires. Un obxecto concreto, o sable de Solís, un dos axustizados, ten o seu lugar destacado na exposición. "O sable de Solís consérvase -explica Axeitos- porque era solteiro e a familia non recolleu as súas cousas persoais. Ficou no Concello, e o secretario, como gratificación, regaloullo a Temancy e logo pasou de xeración a xeración, até que un señor que tiña un fillo que morreu nun accidente decidiu doalo ao museo arqueolóxico".

Esta é só unha das moitas historias que rodean as máis de catrocentas pezas que compoñen a exposición, a maioría delas expostas por primeira vez ao público.

Na primeira parte da mostra, os obxectos, a maioría pezas documentais, están expostos en prismas de cristal, cunhas condicións especiasi que queren resaltar, dalgún xeito, a súa importancia.

TEATRALIDADE
"Moitas das pezas -conta o responsábel do arquivo- son documentos que precisan dun tratamento expositivo moi coidadoso. Por iso utilizamos unhas condicións especiais de luces, que fan que a mostra quede máis teatralizada, pola baixa intensidade da luz, que sacraliza as pezas". Os organizadores recoñecen que na preparación da mostra empregaron tódolos medios ao seu alcance para facer que o público aprecie e valore os contidos. "Todo o que aquí expoñemos -afirman- son as nosas iconas, e temos que coidalas. Hai que ter en conta que expoñer un manuscrito de Rosalía é como se os casteláns expuxeran o "Quixote".

A primeira parte, entón, é na que prima o historiográfico, a que se adica a plasmar cómo os historiadores reconstrúen a identidade cos mitos correspondentes. "Nesta parte hai moi boa documentación -conta Axeitos- aínda que non había espazo para todos. Temos, por exemplo, de Murguía algún manuscrito tal e como o entregou a imprenta, con fotos e todo. Así que podemos dicir que é a historiografía exposta científicamente".

E da historia, dos mitos, a mostra salta até a súa representación popular, con anécdota incluída. Porque unha das partes máis lúdicas da exposición é aquela na que se amosan os distintos e até curiosos lugares que acadou o símbolo do celtismo, dendo o leite até as caixas de tabaco. Outro descubrimento: "Pouca xente sabe -dí o arquiveiro- que os mundialmente famosos cigarros Celtas levan ese nome polo conde de Santa Marta de Babío, que era director da tabacaleira na época que creou esta marca, unha marca para ser feita na Coruña. É a versión popular de todo o proceso mítico da historiografía".

A EMIGRACIÓN
E como toda gran exposición sobre Galiza, o mundo da emigración tamén está presente en Galiza, a forza da palabra. Neste caso, a presenza está de sobra xustificada polo gran papel que xogaron os galegos da diáspora na construción do nacionalismo. "Galiza, en xeral, e a revolución cultural, non se poden explicar sen a emigración -conta Axeitos-. Mentres a minoría culta era quen estaba construíndo dende dentro a identidade do país, a gran conciencia nacional cóbrase no exterior. Ese gran movemento migratorio é por onde ven a conexión popular, porque dende lonxe os emigrantes apoiaron de xeito decisivo todo isto".

En memoria a este feito, o visitante atopa un gran panel feito cos pagarés que os que emigraron mandaban dende lonxe, moitos deles dende Arxentina, contribuíndo así persoalmente coa causa galega. "Era o capital, case máis sentimental que económico. Non só era unha axuda material, senón que tamén espiritual e simbólica".

GALIZA, NAZÓN LITERARIA
A literatura, sen dúbida, é a gran depositaria da conciencia do galeguismo. A segunda parte da mostra organizada pola real academia está adicada a tódolos autores que, durante anos, formularon a súa identidade colectiva a través das letras, a falta dun Estado nacional.

O percorrido, esta vez, faise a través de distintas mesas sobre as que, no seu día, traballaron autores como Rosalía ou Pondal. "As mesas -conta Axeitos- son un convite permanente a praticipar no banquete e na aventura da literatura". Non están todas, pero si doce das máis importantes, que se encargan de poñer por orde cronolóxica a literatura galega, dende o Padre Sarmiento até a mesa do grupo Galaxia, incluíndo a da Real Academia, que tivo verdadeiros problemas para saír pola porta do edificio da cidade vella. Cada unha delas recollo un manuscrito autógrafo, unha foto e unha primeira edición, o que permite ao visitante ver por primeira vez manuscritos reais de verdadeiras xoias literarias, dende as coplas até o último autógrafo do poeta Manuel María.

Para acompañar, numerosa iconografía paralela, moitas veces clásica e outras máis orixinal. Así, na posta en escena, atopamos dende cadros de Maside e Seoane, bustos de Asorey, debuxos de Cunqueiro e obxectos que tiveron unha especial significación, como as lámpadas do Círculo de Artesáns da Coruña, como homenaxe particular a unha entidade que foi escenario dun dos días máis gloriosos da Academia.

A mostra abriu as súas portas o pasado xoves, e entre as actividades previstas, os organizadores pensan xa en cómo facer que os académicos participen persoalmente na explicación da mostra aos visitantes.

"Non queremos desaproveitar a ocasión de difundir todo isto, porque é una mostra moi complexa, pero dun gran valor cultural e sentimental para o país".

O "Cancioneiro da Ajuda", unha xoia histórica

"O Cancioneiro da Ajuda abondaría para non falar de nada máis". Así de contundente é Axeitos cando ten que citar, por importancia, unha entre todas as pezas que conforman Galiza, a forza da palabra. Esta colección de 310 cantigas, que forma parte da tríade áurea da lírica trobadoresca galego-portuguesa, é, para os entendidos, a xoia da mostra. "É a primeira vez que a xente a pode ver directamente -conta Axeitos- e hai que ter en conta que é unha peza que ten que vir custodiada no traslado e terá un garda permanente só para ela".

O documento, elaborado na corte de Afonso X, o Sabio, viaxou con todos os coidados do mundo dende a biblioteca do Palacio Real da Ajuda, en Lisboa, para se unha das principais protagonistas na sede da fundación.

Pero a proposta inclúe tamén outras pezas de gran importancia para a historia da cultura galega, aínda que algo menos coñecidas. A organización, por exemplo, destaca o traballo que levou localizar o gran cadro de Dionisio Fierros que está presente na mostra, no que, por primeira vez, o autor viste a identidade galega. "Este cadro non se expuxo -contan- dende o 1858, e é moi significativo porque están representadas as distintas clases sociais galegas, pero todas vestidas cos traxes rexionais".

A lista non remata aquí: están tamén a primeira partitura do himno da Coruña, a do himno do Antigo Reino de Galicia, a primeira bandeira que ondeou na comunidade e outras pezas, como o primeiro escudo que se coñece de Galiza, unha peza do século XII-XIII que está nunha biblioteca irlandesa. "Non puideron mandar o orixinal, pero mandaron unha reproducción moi boa".

E non podía faltar na mostra, tendo en conta o principal cometido da Real Academia, a documentación sobre dicionarios e lexicografías. "Temos -di o arquiveiro- dende o primeiro manuscrito até os últimos dicionarios, algo que ten un valor especial se temos en conta que un dos principais traballos da Academia é o de facer un dicionario". En total, os organizadores explican que hai unhas cen pezas bastante descoñecidas para os galegos, "que merecerían unha difusión especial polo seu valor cultural".

Galiza, berce celta

Sun, 29 Oct 2006 16:14:36 GMT

Unha teoría de investigadores italianos sitúa en Galiza o berce do mundo celta

Mario Alinei e Francesco Benozzo baséanse en factores xenéticos, arqueolóxicos e lingüísticos
Unha das premisas da súa tese está na antigüidade da arte megalítico da comunidade

CONGRESO DE ONOMÁSTICA

Francesco Benozzo di que os monumentos megalíticos sitúan a cultura celta en Galiza.

Galiza é un pobo celta. E aínda máis, é o núcleo orixinal ou «patria» do mundo celta que no Paleolítico estaba formado por un área compacta (non se disgregaran entón as illas británicas) que incluía o norte da Península Ibérica, Bretaña, Irlanda e Gales. Así o afirman os autores da Teoría da Continuidade Paleolítica, os italianos Mario Alinei e Francesco Benozzo, quen basean a súa tese en correspondencias xenéticas, lingüísticas e, sobre todo, arqueolóxicas entre as poboacións deste área.

Benozzo insistiu en que Galiza «non é só céltica, senón protocéltica». «Existe unha afinidade de tipo arqueolóxico e xenético que demostra que esta era un área compacta no Paleolítico e Galiza é o núcleo orixinal; a poboación céltica seguiu ao norte e chegou a Irlanda, que se estaba formando como illa», afirmou o doutor da Universidade de Bolonia e director da revista Studi Celtici. A teoría que comparte con Alinei, profesor da Universidade de Utrecht, se retrotrae á época glaciar, que sitúa fai 25.000 a 40.000 anos, en que Galiza estaba habitada esencialmente por pescadores, quen se apostaron na franxa do litoral atlántico «e a principal e indubidábel evidencia é arqueolóxica, o megalitismo». «Os megalitos son un fenómeno costeiro como culto ao mundo mariño», engadiu.

O investigador lembrou que esta manifestación «é un fenómeno celta e Galiza ten os xacementos máis antigos logo de Bretaña e por diante de Irlanda». Neste senso, subliñou que tan só 500 anos separan os megalitos galegos dos bretóns, que datan aproximadamente do 5500 antes de Cristo.

O investigador falou tamén de correspondencias xenéticas e aludiu aos estudos do inglés Bryan Sykes. «O xen paleolítico de Irlanda, e a rexión céltica de Gran Bretaña (Gales, Cornualles e Escocia) é unha extensión da España do norte (Galiza, Cantabria e logo a zona de Bretaña) -indicou-. Pensamos que hai unha correspondencia de tipo lingüístico, xenético e arqueolóxico, porque non hai signos dunha invasión externa en Galiza, senón máis ben de irradiación de Galiza». Así, segundo a súa teoría, a lingua celtibérica que se falou na España central é unha variante moi tardía da antiga lingua céltica orixinaria da Galiza. «Usando a terminoloxía de hoxe, España sería unha colonia de Galiza, non ao contrario», concluíu.

«O galego non é unha lingua céltica, si o era a súa orixe»

A Teoría da Continuidade Paleolítica, que Alinei e Benozzo explican na súa web www.continuitas.com mantén que existen evidencias que «indican unha ininterrompida continuidade local de linguas e poboacións dende a Prehistoria até os nosos tempos». Engaden que a aparición dos indoeuropeos coincide co primeiro asentamento rexional do Homo sapiens sapiens no Paleolítico superior. «Houbo un período de adaptación e influencia recíproca, pero sempre no ámbito da continuidade e con esa continuidade Galiza era a patria orixinaria celta», sinalou Benozzo.

O investigador agregou que dende un punto de vista lingüístico «o galego non é unha lingua céltica, si o era a súa orixe, e por iso as diferenzas entre o galego, o portugués e o castelán non se deben ao modo en que os romanos colonizaron a Península, senón a unha prehistoria orixinaria desta xente».

A Teoría da Continuidade rompe con dúas correntes dominantes. A primeira mantén que os celtas eran indoeuropeos e viñan da estepa ucraína, dende onde protagonizaron unha invasión por Europa «nun escenario apocalíptico», segundo Benozzo. A segunda, do Neolítico, coñeceuse a partir de 1987 e pertence ao arqueólogo inglés Colin Ranfield. Segundo esta tese, non houbo tal invasión nin se produciu sobre o ano 4000 antes de Cristo, senón no 7000 antes de Cristo e foi pacífica, «tendo como base a agricultura». Outra teoría máis recente e con puntos en común con Alinei e Benozzo é a do inglés Bryan Skyes, que sostén que os celtas que invadiron Gran Bretaña procedían de Galiza, argumentada en bases xenéticas.

Crónica do xogo de rol "Irmandiños: A Revolta"

Tue, 26 Sep 2006 11:20:06 GMT

A historia detense en Monterrei

O mal tempo non puido cos xogadores de 'Irmandiños: A revolta' (tremenda a páxina web sobre o xogo!) que se reuniron entre o 22 e o 24 de setembro no Castelo de Monterrei. A loita final entre ambas faccións tivo lugar en campo aberto, xunto á armería do Castelo. Unha loita desigual en número, na que os homes de Fonseca e de Zúñiga, reducidos a 60 despois de varias desercións, enfrontáronse aos 150 que sumaban os Irmandiños e os mercenarios de Pimentel, traidores á causa nobiliaria no último momento. O resultado: un final que compraceu a ambos bandos. Os Irmandiños non tomaron o Castelo de Monterrei, malia a superioridade numérica e á axuda dos de Pimentel, grazas á defensa a ultranza dos heroes de Fonseca e Zúñiga. Despois de dúas horas de loita baixo a intensa chuvia decidiuse deixar a toma do castelo para unha vindeira edición. Cada un contará a historia según lle foi, eu só podo falar como soldado do Exército do Arcebispo de Fonseca. Unha crónica de Conchi Méndez.

Chegada e adestramento
Pouco despois do mediodía do venres as tropas nobiliarias e os Irmandiños chegabamos en bus ao pé do Castelo de Monterrei, fortaleza do vizconde Diego López de Zúñiga, desde diferentes puntos de Galiza. Desta vez a equipaxe principal eran as espadas de gomaescuma feitas polos futuros guerreiros.

No momento da chegada os xogadores do bando irmadiño foron levados a un campamento oculto a máis de dous quilómetros do Castelo de Monterrei. Os 'malfeitores' coas nosas espadas ás costas agardamos polos uniformes no patio de armas do Castelo, onde se repartiron as vestimentas e os escudos propios de cada bando: Exército de Fonseca, Exército de Zúñiga e mercenarios de Pimentel.

Tras acomodar as nosas pertenzas na do castelo no que pasariamos as dúas noites, acudimos ao campo de adestramento, onde os xefes de armas de cada un dos exércitos escolleron, tras unha serie de probas físicas, aos comandantes de compañía. Os de Fonseca fixemos cinco comandos de nove soldados, incluído o comandante, os de Pimentel contaban con 39 homes e os de Zúñiga, o grupo menos numeroso contaba 29 soldados. Como curiosidade dicir que o bando de Fonseca era o que contaba con maior número de mulleres-entre elas eu-, case a metade da tropa, mentres que os mercenarios só contaban nas súas filas con dúas mozas e os de Zúñiga eran un exército formado só por homes.

Para descansar do esforzo e animar ás súas tropas o arcebispo de Fonseca e Zúñiga ofrecen unha xusta aos seus exércitos, na que se xogará, sen ir máis lonxe, a propiedade do castelo, a victoria caerá desta vez do lado do Fonseca e o o vizconde Diego entrégalle a súa fortaleza ao arcebispo.

Esa mesma noite os Irmadiños, acompañados polos sons das gaitas, achegaranse ás portas do Castelo, para solicitar a rendición do exército nobiliario. Desde as murallas da fortaleza o bando 'malfeitor', acompañado polos seus líderes e xefes de armas responde á petición dos Irmandiños con berros de : "Morte aos irmandiños!" e " Viva a causa nobiliaria!", ademais dos consabidos vítores a Fonseca, Zúñiga e Pimentel. Para o día seguinte as tropas nobiliarias haberiamos de erguernos cedo, os Irmandiños non quedarían desta vez ás portas. De volta ao castelo agardábanos unha 'típica' cea soldadesca de churrasco e viño de Monterrei, e de postre gaitas, baile e un chisco de licor café. Ao día seguinte primeiro punto a defender sería a atalaia do Castelo.

Primeira incursión irmandiña
O sábado tras o almorzo os xefes de armas asignaron obxectivos: os de Zúñiga haberían de defender a atalaia, e as tropas de Fonseca e Pimentel, estas últimas levaban días sen recibir o seu soldo, diferentes puntos do castelo. Unha encrucillada de camiños baixo a fortaleza, a fonte, o arco e as diversas portas de entrada do castelo eran os puntos que habería que ter vixiados ante posíbeis incursións irmandiñas.

Mentres o comando de Fonseca, ao que eu pertencía dirixido polo comandante Milé, gardaba unha das portas do castelo, na atalaia tiña lugar o duro enfrontamento entre 50 Irmandiños e os 29 homes de Zúñiga, que perderon a posición, tras un segundo envite no que morreu o seu señor, o vizconde de Monterrei. Esa mesma noite era aclamado como novo Vizconde de Monterrei, na igrexa do Castelo o fillo de don Diego, que quedaría baixo a protección do Arcebispo de Fonseca. Os de Fonseca perdemos tamén a posición da fonte, mais grazas unha boa táctica defensiva romana, a da tartaruga, conseguimos gardar as portas do castelo. A loita rematou cedo esa tarde, a actitude dalgúns xogadores exaltados fixeron preciso un receso para acalmar os ánimos e reorganizar a táctica de loita.

O combate final
Durante a mañá xa se respiraba a tensión no aire e circulaban comentarios de que os de Pimentel ían traizoar ao exército nobiliario. Non ben estabamos a rematar o almorzo cando os mercenarios asasinaron a Pimentel e fuxiron canda o exército irmandiño, só tres destes mercenarios permaneceron fieis aos nobres.

Eran as dúas da tarde cando os Irmandiños comandados por Alonso de Lanzós fixeron entrada no campo da armería xunto aos de Pimentel, onde estaba acordado que tería lugar a batalla campal entre os exércitos nobiliario e irmandiño, e onde agardabamos o exército nobiliario en formación.

Escuadróns de quince soldados nobiliarios fronte a escuadróns de quince irmadiños e mercenarios de Pimentel, loitas singulares en liñas de cinco guerreiros vixiadas polos xefes de armas e polos cuadrilleiros para que todo acontecera baixo as regras dispostas.

Os mortos en combate irían canda a morte, vestida de negro e situada a un lado do campo, para que lles pintara a cara de vermello, os vivos irían ao outro lado do campo, esperando ao reagrupamento para continúar a loita. Tras a rifada loita baixo a chuvia, na que o campo da armería rematou tan enchoupado que non permitía continuar o combate, os xefes de armas e os cuadrilleiros decidiron aprazar a toma do castelo. Recoñecíase a superioridade na loita do exército nobiliario, mais o feito de non poder concluir a batalla obrigou adiar a loita pola fortaleza para a vindeira edición. Un ano non é nada, despois de esperar máis de 500...

(de Vieiros)

Eu para o vindeiro ano heime de apuntar se non me xurde ningún outro compromiso. :)

escoitar.org

Tue, 26 Sep 2006 10:47:20 GMT

Coñece a paisaxe sonora do teu país

Dende a Procesión do Cristo da Vitoria até a praia das furnas en Xuño, os serradores da Fonsagrada ou o roxar un forno nunha parroquia de Manzaneda, a paisaxe que nos rodea vai máis alá do que se pode ver e dá moito que escoitar. Esa é a idea do proxecto escoitar.org, nacido para "percibir, comprender e concibir a nosa identidade sonora", convencidos de que "unha aproximación ao son dun lugar é unha aproximación ao seu patrimonio". Nel podemos atopar unha morea de gravacións e facermos un paseo sonoro polo país, pero ademais é un proxecto libre, colaborativo e aberto ás contribucións de quen queira achegar os seus sons para completar o mapa que pouco a pouco o equipo inicial -xente relacionada cos colectivos alg-a e Sinsal- se encarga de encher.

Escoita os sons da Galiza!

www.escoitar.org

Galiza Celta, a ciencia confírmao

Fri, 22 Sep 2006 10:26:35 GMT

Os celtas que colonizaron Gran Bretaña procedían de Galiza

A ciencia xenética veu a verificar a lenda de Ith. Que o fillo de Breogán entreviu Irlanda dende a torre de Hércules e deu lugar ao seu posterior colonización podería ser algo máis que un mito, segundo os resultados dun estudo que analizou o ADN de 10.000 británicos e que apunta a que os celtas que se converteron na tribo dominante nas illas procedían da península Ibérica. Bryan Sykes, profesor de xenética humana na Universidade de Oxford, dirixiu o estudo e publica esta semana as súas conclusións no libro Blood of the isles. A súa teoría é que fai 6.000 anos estes habitantes da península desenvolveron embarcacións capaces de cruzar o océano e chegaron ás illas británicas. O territorio xa estaba habitado, pero estas persoas foron asimiladas nunha tribo celta maior.

Sykes explicou onte a este diario que os celtas chegados dende as costas peninsulares provirían do noroeste e o norte, «moito máis probable que do Mediterráneo». A pegada xenética máis común nos británicos leva a marca daqueles migradores; a continuación, as máis estendidas son as de tribos escandinavas. Isto significa que, ao contrario do que se pensaba, a orixe dos celtas británicos non se acha en Europa central, senón no noroeste da península Ibérica.

Sorpresa

As investigacións de Sykes apuntan, ademais, a que os ingleses comparten a pegada celta na mesma medida que irlandeses e escoceses, algo que seguramente sorprenderá en Inglaterra, que sempre se viu como un pobo saxón. Sykes é consciente de que agora existe un rexurdir do celta como «oposto a inglés», pero tamén advirte de que «Irlanda e Escocia non poden exercer o monopolio sobre esta cuestión». Os datos obtidos polo estudo constatan a presenza da pegada celta «en toda Gran Bretaña».

«As lendas de tradición celta teñen as súas raíces na realidade»

Bryan Sykes, coñecido por investigacións anteriores como As sete fillas de Eva , retratou grazas á xenética a orixe dos celtas británicos, que sitúa nas costas norteñas da península Ibérica. Aínda que a súa investigación ten unha base científica, o profesor oxoniense tamén coñece as lendas que vinculan Galiza coas illas británicas: «Países como Irlanda contan cunha sólida tradición celta con vínculos a España, como a historia de Mil Espane, e que seguramente ten as súas raíces na realidade».

- De feito, Mil Espane viaxou a Irlanda para vingarse da morte de Ith, quen avistou Irlanda dende A Coruña.

- Si, coñezo esa historia e que dende a torre de Hércules era posible divisar Irlanda nunha clara tarde de inverno. Obviamente, é imposible que desde España se vexa Irlanda, pero os feitos de fai moitos anos, como as migracións, fóronse transformando pola tradición popular até orixinar mitos e lendas.

- ¿Por que os ingleses como pobo non se recoñecían nunha orixe celta?

- Os ingleses tamén comparten un importante compoñente celta, a pesar de que se sostivo a súa orixe saxoa con raíces xermánicas, que os diferenzaba de escoceses e irlandeses. Isto débese a un mito do século XIX que se pode rastrexar até Idade Media cando había un interese, xerado por Enrique VIII, de afastar a Inglaterra do catolicismo. Antes diso sempre se creu que os habitantes das illas eran «vellos británicos», é dicir, os que xa se atopaban aquí antes da chegada dos romanos.

- ¿Por qué non se investiguo até agora?

- Realizamo-la primeira proba exhaustiva de ADN, que antes non sería posible por falla de medios, que nos indica que a pegada xenética dos celtas británicos é moito máis similar á das xentes do norte da Península Ibérica do que se pensaba, e non tanto á de Europa central.

- ¿Coñece Galiza?

- Si, visitei Compostela, aínda que non A Coruña. Tamén percorrín a costa norte desde Bilbao a Santander e recordo que ao ver a todas esas persoas louras e de ollos azuis pensaba que ben podería ter estado en Dublín.

- Tampouco existen moitas diferenzas xeográficas entre ámbolos lugares.

- Son paisaxes moi similares. Estou seguro de que se sentiron moi cómodos cando chegaron ás illas británicas.

Entrevista a Marcos Mariño, Doutor en Física pola USC e Matemático

Fri, 25 Aug 2006 17:34:41 GMT

"Galiza forma a moitos mozos para a exportación"

Mariño, un dos once españois invitados a dar unha conferencia no Congreso Internacional de Matemáticos, foi rexeitado como profesor de Física en Santiago

Vaqueiros, camisola e zapatillas. Así se enfrontou onte Marcos Mariño ó numeroso público que acudíu a escoitá-la súa disertación no marco do Congreso Internacional de Matemáticos.

Experto na abstrusa Teoría de Cordas, nacionalista e de esquerdas, exerce de galego, como amosa o texto da súa camisola (I love polvo, faga o favor de pasarme o sal), pero non foi profeta na súa terra.

Tras doutorarse en Santiago, completou a súa formación en Yale, Rutgers e Harvard, e actualmente traballa no departamento de Física do CERN de Xenebra e no de Matemáticas do Instituto Superior Técnico de Lisboa.

É un dos once españois que teñen o privilexio de pronunciar unha conferencia no congreso.

- Chama a atención que alguén cun currículo como o seu non teña cabida en Santiago

- Irse fóra de España para facer investigación é moi bó, o problema é voltar. Fálase da fuga de cerebros porque os tentan noutros lugares, pero ás veces é o contrario, a xente quere voltar ó seu país e non lle deixan. Eu presenteime a unha plaza de mestre titular de Física en Santiago no 1999 e non ma deron. No 2003 pensei en repetilo, pero non o fixen, porque me chegaron sinais de que non ma ían dar.

- ¿Cales son os motivos?

- Hai persoas no departamento de Santiago que pensan que a liña de investigación na que eu traballo, a teoría de cordas, non é interesante e non a queren fomentar. Non se atende aos méritos dos candidatos, as plazas están dadas de antemán e consideran un desafío se te presentas sen que te tivesen chamado. Por iso me puxeron na lista negra.

- Pero debe ser importante cando a vostede o convidaron a dar a súa conferencia. ¿En qué consiste a Teoría de Cordas?

- É a única teoría que fai compatíbeis a forza da gravidade que describíu Einstein coa física cuántica. Normalmente os científicos ven as partículas como puntos que non teñen dimensións, pero a Teoría de Cordas véas como círculos pechados, como cordas. Isto fai que, milagreiramente a teoría da gravidade e as leis da física cuántica casen. O problema é que aínda non se verificou experimentalmente dun xeito claro.

- É dicir, que o que a comunidade científica considera moi relevante desprézase en Santiago

- Non é moi corrente que alguén doctorado alí, ao que se lle ofreceu un postdoutorado en Harvard e estudou en Yale e Rutgers, que son a élite nos EE.UU., non acade un posto de traballo en Santiago, que sexa máis doado logralo en Harvard que nunha universidade española.

- ¿Desperdicia Galiza aos seus talentos científicos?

- Galiza fixo un enorme esforzo por formar xente que non atopa traballo alí. Pasamos do nivel de subdesenvolvemento 1 ó nivel de subdesenvolvemento 2: Galiza forma moitos mozos para a exportación. Hai un fluxo de xente, deceas de miles de mozos, que non atopan traballo en Galiza. Producíuse unha perversión que consiste en educar a moita xente sen ter un tecido productivo, económico e cultural que se integre.

O Capitán Altatriste

Tue, 22 Aug 2006 13:39:41 GMT

Alatriste

"Veinte años de nuestra historia a través de la vida de Diego Alatriste, soldado y espadachín a sueldo. Veinte años de reyes infames, de ministros corruptos y de curas fanáticos subidos a la chepa, de gentuza ruin y hogueras inquisitoriales, de crueldad y de sangre, de España, en suma; pero también veinte años de coraje desesperado, de retorcida dignidad personal –singular ética de asesinos– en un mundo que se desmorona alrededor, reflejado en la mirada triste y las palabras lúcidas del poeta Francisco de Quevedo, interpretado por el actor Juan Echanove con una perfección enternecedora, memorable...

...debo decir que los soplacirios y cagatintas de mala fe que preveían un canto imperial de españolazos heroicos y rancio folklore de capa y espada, se van a tragar la bilis por azumbres. Nada más respetuoso con los textos originales. Nada más descarnado, fascinante y terrible que el espejo que, a través de la magistral interpretación de Viggo Mortensen –se come la pantalla, ese hijo de puta– se nos pone ante los ojos durante las dos horas y cuarto que dura la película. Un retrato fiel, punto por punto, como digo, al espíritu del personaje que lo inspira: descarnado, sin paños calientes, lleno de peripecias y estocadas, por supuesto; pero también de amargura y lucidez extremas...

...Todo se ve y suena como un escopetazo en la cara; como una sacudida que te deja turbado, suspenso el ánimo, clavado al asiento, consciente de que ante tus ojos, acaba de desarrollarse, de modo implacable, la eterna tragedia de tu estirpe..."

Arturo Pérez-Reverte (Patente de Corso - Ese capitán Alatriste)

Trailer da película: http://www.youtube.com/watch?v=8R42427-4Gg

Os países celtas

Thu, 13 Jul 2006 17:11:15 GMT

Os países celtas

Na estrema occidental de Europa, as fisterras do vello continente cartografían os territorios dos chamados países celtas.

Na fachada atlántica europea, desde Escocia a Galicia pasando por Irlanda, a Illa de Man, Cornualles, Gales e Bretaña trazouse na antigüidade un arco de relacións comerciais e culturais que se renova na contemporaneidade ao abeiro d€a música e a reivindicación dunhas raíces culturais compartidas.

Tradicións e crenzas celtas

O mundo do máis aló, o alén
Un compoñente crucial na visión do mundo que posuían os celtas pasa pola crenza nun mundo sobrenatural. Neste universo paralelo morarían toda unha serie de personaxes fantásticos para nós, e que eles consideraban reais.

Os druídas e os poetas, adscritos ás clases dirixentes célticas, tiveron moito que ver na preservación do produto da imaxinación de pobos como o irlandés e o galego, grazas á transmisión oral dunha chea de lendas.

Exemplos destas crenzas do sobrenatural en Galicia serían a estadeira, un ser que roldaba, ouveando e xemendo, pola casa dalguén que ía morrer, ou a orcabella, unha vella semellante á Cailleach Bhéirre irlandesa, que podía acabar cos humanos con só tocalos ou miralos.

As premonicións de morte
Usualmente, as crenzas no sobrenatural gardaban relación con anuncios de morte. Estes podían vir da man de obxectos fantásticos, defuntos, paxaros diabólicos ou a fetch –coñecida tamén co nome de wraith-, unha fada de Irlanda e Escocia.

As tradicións apuntan a que se alguén atopa unha fetch pola mañá terá unha longa vida, mentres que se a ve de noite durará só o tempo que tarde en apagarse o lume da lareira da casa.

En Irlanda, ao feito de crer ver a alguén que non está en realidade diante de nós chámaselle taise. Esta mesma aparición coñécese en Inglaterra como fetch e en Escocia como wraith. se alguén atopa cun taise dise que a persoa á que representa vai morrer. Se un ve un taise de si mesmo, debería comezar a preocuparse...

Éxisten múltiples mutacións da idea do anuncio da defunción dentro da cultura celta. Sinalamos algunhas destas versións:

A Santa Compaña
Estes seres ou aparicións poderían gardar un certo paralelismo coa Santa Compaña galega. Unha procesión nocturna de ánimas en pena que, portando fachos, adoitan deterse ante a casa do veciño do que anuncian a morte.

As lavandeiras
Esta figura galega –equivalente á irlandesa washer-woman- encargábase de lavar as roupas ensanguentadas dunha persoa que está a piques de morrer. As lavandeiras presentábanse como ninfas –presentes tamén nas crenzas asturianas- que pasaban a noite lavando nos ríos e nas fontes.

O diaño
En moitas zonas rurais de Irlanda é frecuente crer que o diaño se amosa en forma de gato ou can negro a unha persoa a piques de morrer. Este podería aparecer tamén baixo unha figura humana, comunmente a dun xogador de naipes.

Outros seres sobrenaturais
Malia esta tendencia a crer que os seres irreais eran portadores de malos augurios, existen numerosas figuras que destacan por desenvolver determinadas funcións ou existir en zonas concretas. Así personaxes frecuentes das rexións célticas serían os ananos, os knocker –espíritos das minas de Cornualles-, as meigas, as mouras –belas doncelas que habitan nas mámoas ou manantíos-, os polvoriños –fortes remuíños de vento-, ou os sumicios –trasnos que roubaban cousas das casas polas noites para agochalas-, entre outros moitos.

Estacións do ano celta

O ano celta estaba organizado arredor de catro festas principais. As festas repartíanse tendo en conta a súa natureza e significado orixinal: dúas delas estarían asociadas á apertura e peche das estacións:

Samain, 1 de novembro, comezo do inverno, a estación sombría
Beltain, 1 de maio, o comezo do verán

Había outra celebración central, de equilibrio:

Lugnasad, 1 de agosto, coincidindo coa recollida dos froitos

E unha última festa arcaica, que podería relacionarse co cumprimento dunha cerimonia obrigatoria:

Imbolc, 1 de febreiro, cristianizada posteriormente.

O samain
A antiga festividade céltica do samain foi habitualmente descrita como unha comuñón cos espíritos dos defuntos que, nesta data, terían autorización para camiñar entre os vivos. Abríanse as portas entre este mundo e o máis aló, dándolle á xente a posibilidade de reunirse cos seus antepasados mortos.

A festa do samain, a máis importante do período precristián, marcaba para os celtas o comezo dun novo ano. Nesa data prendíanse lumes sagrados frotando pólas de serbal e teixo. Con esta cacharela inicial alimentábanse as lareiras de todas as casas.

Polo samain era costume baleirar nabos de grande tamaño –posteriormente cabazas- para porlles dentro candeas. Varios séculos despois esta tradición –que se mantén aínda en Galicia- ten continuidade nas festas de Halloween, que poderían ter exportado aos Estados Unidos os irlandeses no século XIX e comezos do XX.

Imbolc
A festividade de imbolc celebrábase o 1 de febreiro, cando comezaba a ser perceptible o alongamento dos días. A Igrexa cristiá, tendente a darlle novo significado ás celebracións pagás difíciles de erradicar, reconverteuna posteriormente en Santa Bríxida. Actualmente, e despois de San Patricio, esta é a santa máis venerada en Irlanda.

Nas celebracións de imbolc non se conservaron as tradicións pagás, aínda que si determinados rituais. Estes pasarían pola elaboración de comidas especiais ou a confección, con xuncos e palla, das cruces de Santa Bríxida.

Lugnasad
Esta festa celébrase o 1 de agosto en Irlanda e na Illa de Man, mentres que en Escocia –reconvertida en San Miguel- se atrasa ata o 29 de setembro.

Os países celtas preparaban no lugnasad un festival agrario, relacionado coa maduración das colleitas e dedicado orixinariamente á deusa da natureza Tailltu.

Beltain
O día 1 de maio foi elixido polos partolonianos –e despois polos celtas procedentes de Galicia- para a invasión de Irlanda, segundo o Lebor Gabhála –Libro das Invasións de Irlanda-. A tradición oral fai referencia aos lumes que se prendían nesa data en Escocia, na Illa de Man ou en Irlanda, fricionando dous paus secos de serbal ou outra árbore sagrada.

A xente bailaba arredor destes lumes no sentido do sol portando pólas de serbal ou teixo. En toda Irlanda, o día anterior, apagábanse os fogares das casas para prendelos de novo destas cacharelas sagradas, como acto de purificación.

En beltain consumíanse determinados alimentos de xeito ritual e engalanábanse as casas con pólas de serbal e flores silvestres. Outros costumes pasaban por mollar a cara co orballo do mencer ou beber auga dos manantíos sagrados antes de que saíra o sol. Durante a celebración de beltain medraba a liberdade no eido sexual, permitíndose o desenvolvemento de prácticas que estaban prohibidas o resto do ano.

Deuses de culto

Ana: Ama de cría dos deuses, Ana é a deusa da fertilidade.

A súa definición é moi coñecida, é a nai dos deuses e o feito de que sexa unha Terra-Nai confírmase porque a dous dos máis sagrados outeiros de Irlanda, no Kerry, chamábanlles antigamente Cich Ana (os dous peitos de Ana). É verdade que son dous outeiros redondos que teñen a forma dun peito feminino.

Belenós: A etimoloxía do nome de Belenós permite relacionar o elemento –bel coa raíz indoeuropea *guel: brillar. Iso dános un deus solar susceptible de ser asimilado con Apolo.

Brigthit: Brighit é a miúdo chamada triple. Patrocina aos poetas (filid, unidos á primeira función) e ás partes do espírito.

Ten dúas irmás: a primeira é "muller de forxa" (Be Goibechta) e participa na fabricación das armas; irmá diferente, a outra é "muller de médico" (Be Legis) e polo tanto, deusa da saúde.

Como Macha, Brighit abrangue así as tres funcións fundamentais dos indoeuropeos: soberanía, guerra e fecundidade.

Ademais, dona dos animais e deusa da natureza, Brighit posuía o don de facer reverdecer a madeira morta.

Cernunnos: Fóra de clase, fóra de función, Cernunnos é un deus bastante misterioso. É o único teromorfo entre os deuses. Referente a el, este carácter formulou moitas preguntas e provocou numerosas interpretacións.

Os seus monumentos son numerosos, especialmente no Este da Galia (Reims, París...).

O Tricéfalo: Ninguén puido definir a este Tricéfalo. Certos eruditos glosaron sobre o deus "que o ve todo" (Panoptes), o que ve o pasado, o presente e o porvir; Deus-Sol ou Saturno según Pettazoni; Mercurio para Salomón Reinach; deus local dos Remi (Reims). Todo o mundo se perde!

Epona-Rhiannon-Macha: O nome de Epona significa gran egua.

Epona ou Rhiannon, é reducida a unha deusa de carácter equino, protectora dos cabalos e das cortes. Os intentos de convertela nunha deusa dos infernos, por culpa do carácter psicompo do cabalo, ceden ante o seu carácter predominante de deusa equina.

Macha é a deusa epónima da capital do Ulster, Emain Macha (Navan Fort hoxe en día) preto de Armagh. Ademais, é a representante da terceira función, a esposa autora de milagres.

Goibnu-Govannon-Gobannonos: O nome de Goibnu vén do irlandés goba ou ferreiro (Smith). Goibnu (na Galia Gobannonos) está testificado no relato das invasións de Irlanda con motivo da segunda batalla de Mag Tured entre os deuses irlandeses (Tuatha Dé Danann) e os Fomore (forzas do caos).

Govannon, fillo de Don (a gran Deusa-Nai), está enviado para eliminar dos surcos "todos os rastros de ferro". Atribúeselle igualmente a Govannon o labor de trazar regos co arado (outra vez de ferro) e de limpalo.

As deusas-nais: Para os Celtas, as deusas-nais invócanse para todo. A Dana-Ana irlandesa atopa á súa semellante no País de Gales, na Gran Deusa Don, nai de Gwydion, Gofannon, Amaethon e Arianrhod.

Para os celtas continentais a Deusa-Nai leva o nome de Rigantona (en galés Rhiannon) a "grande raíña", conductora das almas cara ó outro mundo, ou cos trazos de Rosmerta.

Lug: El (Lug) é o xefe dos Tuatha Dé Danann, fóra de clase e fóra de función, tomando parte en todas as clases e transcendendo a todas as funcións. O seu nome é "luminoso", Lug é por definición deus solar.

Sen dúbida, el é o deus de todas as funcións que César, no seu desprezo polos pobos que vencera, non soubo ou non quixo recoñecer.

Nuada: Entre os celtas, a función guerreira é ocupada, en Irlanda, polo rei Nuada, en Gales por Nudd (máis tarde Lludd) e na Galia por Nodons ou Nodens.

Ogmios: Segundo algúns, o nome Ogmios, que non é céltico, explicaríase por unha adaptación do grego Ogmos: camiño, vieiro. Etimoloxicamente, Ogmios é o conductor, e o seu nome grego, estranxeiro, pode ser o dunha divinidade que non nomeamos porque é suficientemente temible. Segundo outros, Ogmios, que sería o nome de Heracles para os celtas, está igualmente unido a Ogmos.

En grego, Ogmios, moi presente no vocabulario agrícola, significa en sentido propio rego da labranza, parcela de terra cultivada (Ilíada), tronco cando se sega (Homero). Sae do verbo ago.

Hoxe pensamos que a pista grega debe abandonarse, e que Ogmios evocaría o estilete que grava a escritura ou a folla aceirada.

Smertrios: Este deus aparece no piar dos Nautes dos Parisii, no museo de Cluny. Este cadrado aparece mutilado ata o punto de que a arma que esgrime Smetrios podería ser un facho, unha fouce ou unha clava. O nome de Smertrios lembra á deusa Rosmerta, pero esta á parella de Mercurio, ao que Smertrios non se asemella en nada.

Sucellos: Está representado vestido como un galo, apoiándose canonicamente sobre o mango dun longo mazo. Na man esquerda ten unha taza ou ola, ás veces unha barra de pan.

Teutatés, Taranis, Esus: Lucano (36-65), na súa Farsala, asocia os tres deuses nun comentario:
"...os que honran ao cruel Teutatés con horribles ofrendas sanguentas, así como ao abominable Esus e o altar de Taranis, tan pouco amable como o da Diana escítica...".

Segundo a opinión xeral, eles representan, os tres xuntos, ao Xúpiter céltico.

Música e instrumentos

Segundo apuntou Diodoro, os bardos desempeñaban un papel importante na sociedade celta. Entre as súas funcións figuraban tanto escribirlle loanzas ao seu patrón como deostar aos inimigos que este puidese ter.

Igual que os poetas gregos, os bardos eran considerados como unha sorte de sacerdote e encargábanse de transmitir as crenzas populares e relixiosas de xeración en xeración. Os bardos non conservaban por escrito os mitos e os seus poemas senón que os transmitían oralmente.

Nos países celtas sobrancean unha serie de instrumentos que, malia a súa enorme difusión xeográfica e cultural, van ser emblemáticos das músicas tradicionais das fisterras europeas. A arpa ou a gaita, hoxe en día, identifican inequivocamente as músicas do mundo celta.

A gaita, que na antigüidade gozou de gran difusión e popularidade en toda Europa, foi vagarosamente relegada ás zonas rurais e sobreviviu en diversos territorios atlánticos como Irlanda, Escocia, a Bretaña francesa ou Galicia.

Este instrumento enraizou na cultura popular como símbolo da personalidade das devanditas áreas, como un elemento de valor e identidade, e tamén como expresión da diversidade cultural dos pobos da fachada atlántica de Europa.

Afortundamente, na actualidade, asistimos a unha recuperación anovadora das músicas dos nosos devanceiros e de moitos destes instrumentos tradicionais, xunto con outros alleos á nosa área culturai, pero que se fixeron cun lugar propio na nosa música.

Gastronomía celta

A cociña constitúe unha peza clave da cultura dos pobos celtas. A caza –especialmente do xabarín- e a gandería foron os puntos de partida esenciais da súa gastronomía, derivando loxicamente nun elevado consumo de produtos lácteos que se mantén hoxe en día.

Malia que os asentamentos de poboación adoitaban situarse preto da costa, os celtas temíanlle ao mar e, por conseguinte, non apreciaban especialmente o peixe, aínda que cociñaban especies de auga doce como o salmón.

Por descoñecer o proceso de elaboración da sidra –ata que os normandos a importaron no século XVIII- bebían cervexa, viño do Mediterráneo e augamel. Destacaron estes pobos como panadeiros, empregando como materia prima trigo galo.

Entre as súas técnicas culinarias predilectas figuraba a cocción de alimentos, que combinaban nun pote, malia que se produciron nestes costumes innumerables mutacións ata os nosos días.

Se desexas emulalos, aquí van algunhas receitas. Para maior fidelidade histórica non esquezas compartilas cos amigos arredor dunha boa mesa, acompañalas con pan e deixar a un lado os cubertos...

Caldo Galego
(Galiza)

Preparación: 30 minutos
Cocción: 3 horas

Ingredientes para 6 persoas
- 1/2 kg. de xarrete de terneira
- 2 madas de grelos
- 1 kg. de rabo de porco, orella, costela e cachola
- 1/2 galiña
- 6 chourizos
- 1 kg. de castañas
- 1/4 kg. de fabas brancas

1. Pelar as castañas e poñelas a cocer en auga con sal. Despois de que fervan escurrilas.
2. Refogar na ola as cebolas, o allo, o unto de porco e as carnes.
3. Cando esté dourada a cebola cóbrese con auga salgada fría e ponse a ferver cos grelos.
4. Unha hora despois engadir os chourizos, as castañas peladas e as fabas.
5. Poñer a ferver durante outra hora.

Chuletas con castañas
(Escocia)

Preparación: 5 minutos
Cocción: 10 a 15 minutos

Ingredientes para 3 persoas:
- 6 chuletas de primeira clase de cordeiro
- 500 gr. de castañas
- 10 a 12 lonchas moi finas de touciño afumado

Esta receita só serve se se fai á brasa ou nunha lareira.

1. Asar as castañas sen pelar, na brasa. Facer o mesmo no lume coas chuletas e o touciño. É recomendable comelo coas mans.

Noces ao xenxibre
(West Cork, Irlanda)

Preparación: 30 minutos
Cocción: 10 minutos

Ingredientes para dúas ducias de galletas:
- 250 gr. de fariña
- 75 gr. de manteiga
- 100 gr. de mel líquido
- 15 gr. de xenxibre en po
- 30 gr. de noces esmiuzadas
- zume de 1/2 limón
- un chisco de levadura
- un chisco de sal

1. Mesturar a levadura e o sal coa fariña.
2. Derreter a manteiga, que se incorporará co mel.
3. Quitarlle o zume a medio limón.
4. Engadir a noz e o xenxibre.
5. Facer unha masa consistente, que se estirará ata obter tres ou catro milímetros de grosor.
6. Recurtar esta masa en círculos de cinco centímentros de diámetro.
7. Colocar no forno, nunha fonte untada con manteiga, durante uns des minutos.

Paleta á armoricana
(Bretaña, Francia)

Preparación: 20 minutos
Cocción: 45 minutos

Ingredientes para 4 persoas:
- 1 paleta de porco con óso
- 1 kg. e medio de fabas brancas (ou verdes)
- 3 ou 4 cebolas doces
- zume de tomates

1. Nunha fonte cun pouco de aceite, colocar a carne e poñela no forno.
2. No momento no que comece a derreterse a súa graxa, botarlle as cebolas partidas e un vaso de auga.
3. Enriba das cebolas, colocar as fabas e deixar cocer un cuarto de hora por cada quilo de carne.
4. Darlle a volta e mollar coa salsa.
5. Ao final da cocción, verter 1/2 litro de zume de tomates enriba das fabas. Servir moi quente.

Vieiras á celtíbera
(País de Vannes, Francia)

Preparación: 10 minutos
Cocción: 10 minutos

Ingredientes para 3-4 persoas:
- 6/8 vieiras, lavadas e sen cuncha
- 3 dentes de allo, picados finamente
- 1/2 vaso de viño branco
- 3 chalotas
- 50 gr. de manteiga con sal
- 1 culler de fariña
- sal, pementa, 1/2 pinga de limón, pirixel en cantidade

1. Dourar en manteiga, nunha tixola, as vieiras, o allo e as chalotas picadas.
2. Antes de que a manteiga se escureza, cubrir co viño branco e unha gota de limón. Deixar no lume lene ata que se reduza a salsa, xa que o allo ben cocido resulta menos forte.
3. Ao final, espesar coa fariña e poñer, se é necesario, máis pementa.
4. Servir con moito pirixel fresco, acompañando todo con arroz.

Patacas Farls
(País de Gales)

Preparación: 30 minutos
Cocción: 10 minutos

Ingredientes para 4 persoas:
- 350 gr. de patacas cocidas en auga
- 75 gr. de fariña
- 30 gr. de manteiga con sal
- 1 culler de leite
- 1 chisco de sal

1. Facer un puré coas patacas cocidas
2. Aínda quente, mesturalo coa fariña, a manteiga e o leite. Salalo un pouco.
3. Separar o puré en dúas partes, para facer dúas tortas redondas duns 18 centímetros de diámetro e 5 milímetros de espesor.
4. Dourar con manteiga na tixola, a lume medio, durante uns cinco minutos.
5. Antes de darlles a volta, cortalas en catro partes, e dourar o outro lado cinco minutos.
6. Servir acompañado con touciño afumado.

Cornish pasties
(Cornualles británica)

Preparación: 20 minutos
Cocción: 45 minutos

Ingredientes para 4 persoas:
- 350 gr. de masa
- 250 gr. de lombo de vaca
- 500 gr. de patacas
- 1 cebola mediana, ben picada
- sal, pementa, moscada, especias ao gusto

1. Cortar a carne e as patacas crúas en cubos de 1 cm. Mesturalo coa cebola e as especias.
2. Dividir a masa en catro partes e facer con elas catro círculos de aproximadamente 25 cm. de diámetro. Colocar en cada un unha cuarta parte da mestura da carne coa cebola. Dobrala en dous coma unha empanada.
3. Unir o borde en medio círculo cun pouco de auga e apretando cos dedos, facendo a cada lado un pequeno corte cun coitelo.
4. Colocar sobre papel de aluminio no forno a lume medio, aproximadamente 1/2 hora.

O Carballo

Thu, 13 Jul 2006 16:22:37 GMT

O Carballo é unha árbore máxica e lendaria. A máis grande, a máis forte, a árbore dos deuses. Era a árbore preferida de Zeus. Plinio dí que os carballos precederon ós homes na creación. Segundo os celtas tódalas xuntanzas importantes para un pobo, debían ter lugar baixo dun carballo. O culto desta árbore era como o culto ó fogar. Tamén o visco de carballo era recollido cunha grande cerimonia polos druidas, que logo da maceración, repartían esta 'auga lustral' para sanar enfermidades e protexer dos males.