As tres universidades galegas elaboran un detallado mapa dos fusilamentos da Guerra Civil

'Que din os rumorosos' xa soaba con música no século XIX

O Congreso "Pascual Veiga e a súa época" está a celebrarse do 1 ao 3 de marzo na EAEM, organizado pola Consellería de Cultura, con motivo do centenario da estrea do himno musicado por Pascual Veiga. Pero xa na primeira xornada sóubose que o centenario non é tal, senón que son xa 111 anos os que se fan deste fito: Fernando López-Acuña, membro do grupo de investigación, obtivo datos que refutan a hipótese da estrea na Habana en 1907. Non se saben a data e o lugar exacto, pero segundo as informacións publicadas e partituras dos orfeóns da época, o himno tal e como o coñecemos xa era tocado no 1896: a prensa especializada recolle a polémica que xurdiu nun certame de Lugo, despois de que o Orfeón do Centro Galego de Madrid dirixido por Veiga o perdese. O Orfeón emprega a letra do poema de Pondal para defenderse "máis só os iñorantes, e feridos e duros,/ imbéciles e escuros/ non nos entenden, non". Outros vestixios sitúan a composición do mindoniense en mans do Orfeón madrileño El Eco.

Ademais, Rosa Fernández, coordinadora do Congreso e membro do grupo de investigación, afirmou que a partitura do 13 de xullo de 1890 sobre 'Os Pinos', non é de Veiga, "senón do gañador do certame á mellor marcha rexional galega, o catalán Ivo Gotós". Naquel certame presentáranse dez composicións sobre o poema de Pondal, e foi a de Veiga a vencedora, "entre abril e xullo de 1890". A doutora en Musicoloxía e Membro da Real Academia de Belas Artes de Cataluña presentou a Veiga como "pioneiro do nacionalismo musical no Estado español".

Estrano desaire do ministro Sevilla a Anxo Quintana

Os superheroes do galego, contra o «mal-dito» español

Unha empresa viguesa de xestión cultural crea unha obra de monicreques para nenos, con bos que falan galego e loitan contra o malo, que se expresa en castelán

Verbalinda é unha bruxa boa que planta sementes de galego e Maldito quérelle esnaquizar o horto

O vindeiro domingo, o Museo Verbum levará a palabra até os límites da confrontación lingüística nun espectáculo pensado para un público afeito a lidar cada día co "coñecemento do medio", (tamén coñecido coma "coñe") pero sen a bagaxe suficiente para saber que nisto das palabras tamén hai bos e malos.

Quen lles levará a exporse este tema quizais sexan Os Barballocas, uns personaxes que acaban de nacer da imaxinación dun creativo grupo de vigueses que montaron unha empresa de xestión de proxectos culturais, Mekané Didáctica. Rocío Marín e Pedro A. Cordón son os directores. Ambos son licenciados en Xeografía e Historia e contan cunha avultada experiencia no sector da xestión cultural que vai desde o Palacio Pitti de Florencia ou o Guggenheim de Venecia ao museo Marco de Vigo ou o Centro Cívico de Teis, onde desenvolven talleres para nenos. Pero agora enfróntanse ao seu primeiro proxecto como empresa e para empezar inventaron a uns superheroes singulares en forma de monicreques de luva.

Viaxe á Festa do Queixo

A historia dos catro bos e un malo, comeza no S. XII no Reino de Galiza e a súa vida transcorre entre O Castro Outo, Boiriz e Capita Augusti. Chámanse Verbalinda (a meiga creadora da lingua galega, que ten un laboratorio onde planta sementes de diferentes linguas), a nena Falamunda, de orixe suevo, (protectora da lingua) o neno Pepiño, que é romano, a vieira Sarela (un computador portátil que teletransporta aos Barballocas no tempo, ¡e chegan ata a mismísima Festa do Queixo no século XXI!) e o malvado Maldito, bautizado así aproveitando o xogo que dá a súa tradución castelá (Mal devandito).

O malo, que odia Galiza, fala español e algunha palabra en inglés, quere conseguir que todos os nenos falen mal o galego, esquezan a historia, a cultura e a lingua galega, e os bos teñen un obxectivo: animar e motivar aos nenos e as súas familias a utilizá-la lingua galega, ou como reza a nota enviada polo Verbum, "conseguir que tódolos que viven ou viviron na nosa terra falen galego e que ou falen correctamente".

Nacionalismo

Segundo conta Rocío Marín, o proxecto xestouse sen ningunha intención maniquea. "Aparentemente queda moi radical, pero a verdade é que xurdiu pensando como podiamos facer ¡nós, que non falamos galego case nunca e que antes falabamos castelán sempre! para que os rapaces se interesasen polo idioma. E ocorréusenos crear uns heroes".

A codirectora de Mekané asegura que o espectáculo non é nin galeguista nin nacionalista, senón que o que se busca é motivar ao público infantil creando uns personaxes atractivos, "xa que até o malvado é simpatiquísimo", e engadindo elementos ligados á vida cotiá. "Por exemplo, deseñamos uns colgadores de portas como os dos hoteis con Verbalinda e Maldito, para que os poñan nas habitacións nas que se fala galego ou nas que se fala castelán".

O espectáculo estrearase este domingo, 4 de marzo, ás 12 horas no Verbum, pero xa hai unha chea de Concellos de diferentes puntos de Galicia (Marín, Oroso ou Carnota, entre eles) interesados en contratar a "Os Barballocas, os salvadores dá língua galega". Verbalinda, Pepiño, Falamunda, Maldito e Sarela quedarán durante tódolos domingos de marzo no museo vigués protagonizando talleres e contacontos. Como empresa, a intención de Mekané é potenciar o sector artístico e cultural galego. Por agora foron seleccionados pola Xunta para o programa A Cultura Circula.

Tentei explicarlle como ás persoas que falaban galego se lles inculcara a ferro e lume a convicción de que aquilo non era un idioma, mais unha xerga de pailáns, e que isto marcara moita xente cun profundo complexo de inferioridade. Eu ben vía que a coitada ía entendendo máis ou menos o asunto da escola e da emigración, pero a trela do complexo de inferioridade lle resultaba incomprensible.

A EXPERIENCIDA DA HUMILLACIÓN

Minia debeu de quedar matinando, pois á noitiña veume outra volta coa mesma leria. Daquela, non me quedou outra que contarlle un sucedido que acostumo relatar aos meus alumnos de Sociolingüística na facultade, subliñando de cada vez que o fago que foi a máis rotunda lección nesa materia que recibín na vida. A miña nai -ela mesma galegofalante pero que cando cativos nos falou castelán- aceptou cunha mistura de sentimentos que algúns dos seus fillos, ao chegarmos á adolescencia, nos instálasemos de vez no galego. No fondo, coido que o aprobou (polo menos nos varóns), pero deu na teima (iso nos parecía) de que coa miña irmá menor utilizásemos o castelán. En vista de que non lle faciamos caso, un día colleunos por banda e explicounos a razón da súa insistencia: tiña medo de que a Maruxiña lle fose a pasar o mesmo ca a ela, que cando de moza fora a Santiago tivera que aturar moitas burlas polo mal que falaba o castelán.

A experiencia da humillación persoal por non falar ben o idioma fino sufrírona moitísimas persoas neste país. Con algúns organizadores de distinto tipo de actividades arredor do pasado Ano da memoria, teño comentado que botaba en falta a menor iniciativa que lembrase a dureza, a extensión e a profundidade da represión lingüística que padeceu Galicia durante a o franquismo. A parte visible é a persecución pública, pero hai toda unha trastenda de presión cotidiana pervasiva e incesante, sutil ou brutal segundo aquecía, que resultou dunha eficacia palpable. Calquera persoa maior de corenta e pico anos que proceda dun medio galegofalante pode rememorar anécdotas deste tipo. Un que medrou nunha vila en que o galego era o idioma de uso xeral de cotío, ten frescas memorias de brutalidades inflixidas a rapaces do seu tempo por mor do idioma.

RECTIFICAR A DESEDUCACIÓN

A democracia e a autonomía puxeron as vías para superar este pasado ominoso, pero o certo é que a discriminación dos e das galegofalantes non desapareceu. Certo que se repararon os peores abusos e que se tomaron medidas de fomento do galego. Pero nin as condicións xerais mudaron tan radicalmente, nin a mentalidade social se librou totalmente da lousa duns prexuízos profundamente arraizados. Ninguén dubida que o ensino constitúe unha ferramenta fundamental para mudar este estado de cousas, por iso a Lei de Normalización Lingüísica aprobada en 1983 dedica unha boa parte do seu articulado ao sistema educativo. Hai que lembrar dous aspectos básicos desa Lei: os nenos e nenas teñen o dereito de recibir o primeiro ensino na súa lingua materna; e ao final dos ciclos de ensino obrigatorio, os estudantes deben posuír unha competencia equivalente nas dúas linguas oficiais. Dabondo sensato, non si?

Non imos entrar agora na valoración do pouco que os gobernos anteriores fixeron ou do moito que deixaron de facer para cumprir a devandita Lei. Limitémonos a apuntar dúas obviedades: primeira, os escolinos galegofalantes xamais viron plenamente garantido aquel dereito (desde logo, non en igual medida ca os castelánfalantes), e segunda, está comprobado que o nivel de competencia dos estudantes ao remataren o ensino obrigatorio é moito máis baixo en galego ca en castelán. En definitiva, que continúa a existir un claro desequilibrio que prexudica o idioma do país.

ENSINO EN GALEGO E GALESCOLAS

Supoño que desa constatación parten algunhas iniciativas nesta materia do actual Goberno. Velaí o decreto da Consellaría de Educación que, segundo se anuncia, disporá que ao menos a metade da docencia nos niveis primario e medio se reciba en galego. É unha óptima noticia que este decreto saia avalado polos tres partidos parlamentarios, cousa lóxica se se ten en conta que esa medida se enmarca nas previsións Plan Xeral de Normalización Lingüística que elaborou o anterior goberno. A Xunta actual debe pór todo da súa parte en que o decreto se cumpra, e isto implica moita pedagoxía (especialmente cara ao profesorado), un decidido apoio por caso mediante a creación de material didáctico acaído, e tamén unha grande determinación que non se confunda a flexibilidade coa neglixencia. Por isto mesmo, chama a atención a nula visibilidade da Secretaría Xeral de Política Lingüística neste asunto. Andará a Secretaria aos biosbardos, como nos tiñan afeitos os seus predecesores no cargo?

Falando de falantes

Outra iniciativa importante para o galego é a anunciada creación da rede de centros de pre-escolarización (as galescolas) que está a pór en marcha a Vicepresidencia. Deixando á marxe andrómenas de mandilóns, trátase dunha das iniciativas máis significativas que ten nas mans este Goberno. Hai tempo que un pensa que se debera baduar menos coas linguas e tratar moito máis de falantes. A forza de enfatizar a sacralidade daquelas, acábase esquecendo que o verdadeiramente importante son as persoas que as falan. Cantas veces ten un a impresión de que se parrafea de máis coa aquela de defender, dignificar e promover o galego, e se pensa de menos en defender, dignificar e promover os/as galegofalantes. Por suposto que temos que preocuparnos polo idioma,... pero que tal se dedicamos unha pequena parte do noso esforzo a corrixir as evidentes desigualdades de todo tipo que pexan o desenvolvemento e o benestar da comunidade galegofalante? Unha boa porción dos recursos nominalmente asignados á política lingüística (e realmente reservados para mesteres menos píos), estarían mellor investidos nestoutro tipo de empresas. Noutra ocasión teremos azo para esgaravellar neste asunto.

Se non me engano, por aí van as galescolas. Se con elas melloran as condicións de vida, os recursos educativos e as opcións de futuro dun sector francamente desfavorecido da nosa poboación -a que vive no medio rural, contando cuns servizos, uns equipamentos e unhas oportunidades inequitativos da cima ao cabo-, e ao tempo se evitan aqueles ferintes maltratos que padeceron e padecen tantas persoas neste país (entre outras, a miña nai), e que tanto me custou explicar á miña filla, pois mel nas filloas.

Un artigo de: Henrique Monteagudo

O PP de Venezuela presentou a Feijóo ante os seus militantes coma presidente da Xunta